WOII in Frankrijk

Met Kerst kreeg ik een mooi cadeau: de volledige serie “Un village français” op DVD. Ik heb hem al een keer gezien, maar hij is zonder ondertiteling soms wat moeilijk te volgen. (Niet iedere acteur articuleert even helder. Er zijn er die ik gewoon 100% niet versta… Vincent Lindon bijvoorbeeld. Toch speelt hij prachtige rollen). Maar met de DVD’s kan ik de ondertiteling aanzetten en alle gebeurtenissen beter bijbenen. Teveel om op te noemen bijna en razend interessant.

Het verhaal
De plot speelt in een gefingeerd dorp, Villeneuve, vlakbij Besançon, en grenzend aan de demarkatielinie tussen Vichy-Frankrijk (zuidoost, paars gekleurd) en het bezette Frankrijk in het noordwesten.

Het vertelt het verhaal zoals het zich overal in Frankrijk had kunnen afspelen, gezien vanuit het dagelijkse leven van verschillende hoofdpersonen: een onderwijzeres, een huisarts, een eigenaar van een timmerfabriek, een postbeambte etc.

Start en eind
Het begint met de algehele naïeve opstelling van veel Fransen ten opzichte van de Duitse bezetter in juni 1940. Die door hen “Boches” (equivalent voor moffen) of “Fritz”, iets minder grof, worden genoemd.
Er wordt wat af geklungeld voordat de zaak na 12 juni 1940 aan Franse zijde enigszins georganiseerd gaat verlopen. Iedereen zoekt zijn rol.

Ook is bijvoorbeeld de communistische partij doende een nieuwe lijn te vinden midden in een oorlog die helemaal de hunne niet is. Communisme was in Frankrijk een werkelijk belangrijke stroming gedurende vele decennia.
Aan het einde van de serie volgen de afrekeningen met degenen die fout zaten.

Wat leert het ons?
Op de eerste plaats is het fascinerend om te zien hoe Frankrijk omging met die rare politieke en geografische splitsing en wat dat betekende in het dagelijkse leven. En ook hoe iedereen zijn weg zocht om te overleven en vaak zijns ondanks in bepaalde situaties terechtkwam en keuzes moest maken. Het zou zomaar weer kunnen gebeuren. Het gewone leven van liefdes en andere intriges gaat gewoon door, bijna alsof er niets aan de hand is. En het herneemt ook weer zijn loop wanneer de golf van ellende voorbij is, “tout en ayant laissé quelques plumes”, zoals ze hier zeggen (na wat veren in de strijd te hebben gelaten). En deze historisch schijnbaar geheel verantwoorde serie legt voor mij soms ook dingen uit die zijn zoals ze nu zijn in het dagelijkse leven.

Verschil oorlogservaring Nederland-Frankrijk
Natuurlijk hebben we wat dit onderwerp aangaat ook het nodige te melden in Nederland. Wat het verschil maakt met Frankrijk is de zeer moeizame en complexer wordende relaties tussen de verschillende spelers. Communisten, Duitsers, résistance (het verzet), politie, de gewone burger en la France Libre. Een groot taboe ook voor velen hier, want er zijn nogal wat minder kosjere (hier zeggen ze “pas très catho”) dingen tussen mensen voorgevallen, die helaas niet zijn vergeten of met de mantel der liefde bedekt.  Dit in tegenstelling tot WOI, waar voor Frankrijk de zaak veel duidelijker was: de vijand was Duitsland, klaar.

WOII in de Drôme
De Drôme als departement is in Frankrijk bekend als één van de meest actieve in het verzet. Vlakbij Saint Auban sur Ouvèze staat een boerderij in het niets die diende als schuilplaats voor mensen van het Franse verzet. Zo kom je nogal eens onverwacht monumenten tegen.
De Vercors, die behoort tot de Drôme des Collines, kent een verzetsmuseum.

Misschien is het meest pakkende verhaal dat van de stad Dieulefit, een half uurtje bij ons vandaan, waar de schooldirectrice Marguerite Soubeyrand en een hele bevolking meehielpen om Joden te verbergen.

Dat werd daar normaal gevonden. Zelfs de gemeentelijke secretaris werkte volop mee door persoonsbewijzen te vervalsen. Niemand is er ooit achter gekomen. De bevolking zelf vond het eigenlijk na de oorlog niet nodig om op de lijst van Rechtvaardigen te komen (les Justes), die de staat Israël opgesteld heeft voor personen die zich uitzonderlijk verdienstelijk gemaakt hebben voor Joden.

Zelf ervaren?
Op 8 mei worden elk jaar de gevallenen herdacht bij het Monument aux Morts in elk dorp. WOII leeft minder in Frankrijk dan WOI (gedenkdatum 11 november), omdat het allemaal veel complexer was.
Verzetsmonumenten in de Drôme vind je op vele plaatsen. Soms voorzien van Engelstalige toelichting, steeds meer ook met documentaire-achtige filmpjes.