Filosofie

Toen dochter naar het lycée ging (VWO voor 16-18 jaar) kwam ik erachter dat in het laatste schooljaar alle Franse kinderen die deze soort onderwijs volgen, en dat zijn er heel wat, een jaar filosofie-onderwijs krijgen. En daar ook eindexamen in moeten doen. Fascinerend. Dit verschijnsel dateert al van direct na WOII, ook vriendinnen en vrienden kennen dat. Het maakt dus standaard deel uit van bijna ieders opvoeding.

Filosofie-cursus
Aan de locale volksuniversiteiten hier doen ze dat nog eens dunnetjes over. In 2009 heb ik me ingeschreven voor een cursus filo. Het thema dat jaar boeide me: liberté, égalité et fraternité, bij ons bekend als vrijheid, gelijkheid en broederschap. Jawel, dit stamt uit de tijd van de Franse revolutie. En… het zegt ons qua overtuiging eigenlijk niet zoveel.Ik heb veel van die cursus opgestoken, niet alleen over dit thema, maar daarmee ook over verschillen in, zeg maar, “volksaard”, voor zover dat bestaat. In elk geval kon ik vaststellen dat je, hoe verder je bekend raakt met de Franse cultuur, des te groter zijn de verschillen met wat ik ken uit het noorden.

Gemeenschappelijk probleem
Na een paar lessen slaagde ik erin voor mezelf te omschrijven waar een fundamenteel verschil zit tussen hoe Fransen in het leven staan ten opzichte van elkaar enerzijds en Nederlanders anderzijds. Om kort door de bocht te gaan: Fransen hebben geen gemeenschappelijk probleem. Wij wel. Als het erop aan komt, is men in Nederland noodzakelijkerwijs op elkaar aangewezen wanneer dijken doorbreken. Dan zal hervormd naast katholiek, moslim, communistisch en “niets” moeten staan om samen de zaak droog te houden.

Het zit er al jong in! Werk aan de dijken.

In Frankrijk zijn de problemen die de natuurlijke omgeving zo nu en dan voorschotelt in de Alpen absoluut onvergelijkbaar in aard en tijd met die in Normandië, of pak hem beet de Languedoc waar b.v. zware stormen en overstromingen kunnen teisteren.

Solidariteit
Waar deze vorm van solidariteit “als het er ècht op aan komt” in Nederland min of meer van nature bestaat, we moeten wel!, is die in Frankrijk heel ver te zoeken. Daarom hebben we in dit mooie land behoefte aan “constructen”: we moeten erover nadenken hoe en of we elkaar ten dienste willen en moeten staan.

Liberté
In de cursus werd dit stuk van het thema behandeld als in de Amerikaanse manier van leven en werken. Wie een talent heeft is bijna verplicht dat te benutten en mag er (puissant) rijk mee worden. De staat moet ieder individu de vrijheid en bescherming bieden om zich maximaal te kunnen ontplooien in zijn of haar kunnen.

Egalité
Liberté kan echter leiden tot enorme ongelijkheid, wanneer de talenten van de één de vrijheid van de ander verdrukken. Daarom is er ook égalité: we zijn allen gelijk voor de wet. Ga je de perken te buiten, dan is er geen aanzien des persoons in de rechtspraak. Een soort tegenwicht dus.

Fraternité
Met die eerste 2 deelthema’s waren we zo klaar. Maar dan… broederschap. Solidariteit? Religie? Of samenwerking? Waar staat broederschap precies voor? En toen kwam dus dat gemeenschappelijke probleem (of liever: het gebrek daaraan) boven water. De deelnemers tijdens de cursus mochten natuurlijk hun mond open doen, wat ik ook deed en op dit punt heb ik de Hollandse dijken-problematiek ingebracht. Erg lastig om je voor te stellen, vonden de deelnemers. Dan moet je dus, ondanks soms verschillen onderling die om leven en dood kunnen gaan, toch een soort ultiem vertrouwen hebben in elkaar.

Sécurité sociale
Omdat dit verschijnsel fraternité – het begrip solidariteit komt er heel dicht bij – dus een construct is, waar enorm over gediscussieerd kan worden, zijn hier sommige voorzieningen geschapen die in Nederland al lang het loodje hebben gelegd en hier nog steeds welig tieren.

Zoals de sécurité sociale, het ouderwetse ziekenfonds. We betalen ons er allemaal scheel aan, de staat inclusief, maar àls je een keer wat ernstigs hebt met je gezondheid is het buitengewoon wat je overkomt.

Geen betaling
Een Franse journalist was er zelfs onthutst over. Toen hij na drie zware ziekenhuisweken het pand gezond en wel mocht verlaten, vele zeer prijzige behandelingen verder, liep hij langs de uitgangbalie om zijn ontslagformulieren te tekenen. Hij had zijn credit card al getrokken om de rekening te voldoen, maar de dienstdoende verpleger lachte hem bijna uit: welnee zeg, dat is allemaal op kosten van de sécu, meneer. Amazing… moet je in Nederland volgens mij nu niet meer om komen.

Zelf ervaren?
Ik geef toe dat je op vakantie achter een wit wijntje op een terrasje nu niet meteen met filosofie geconfronteerd zult worden. Maar kom je onverhoopt in een ziekenhuis terecht (ski-ongeluk, andere narigheid), dan kun je verzekerd zijn van uitstekende zorg en de kosten zullen in eerste instantie niet worden verhaald op de patiënt. Alle nota’s gaan direct door naar de sécu, of naar diens evenknie in Nederland. Een beetje ver verwijderd voor wie de titel leest van dit stuk, maar ja, soms is filosofie niet meteen tastbaar te maken, behalve via een grote omweg.