Monsieur Florent Guibert: soldaat van Napoleon

In het straatje waar ik vroeger in Mirabel verbleef, woont ook een oude vriend, Jean, die heel veel interesse heeft in Franse geschiedenis. Dat komt onder meer omdat zijn betovergrootvader, Florent Guibert geheten, in het leger van Napoleon heeft gevochten en mee is geweest op de veldtocht naar Rusland. Op zolder had Jean’s moeder het dagboek van Guibert gevonden en zorgvuldig bewaard. Jean heeft dat, in de vroege jaren ’90, met me gedeeld. Fantastisch, een persoonlijke historie uit een tijd die weliswaar heel bekend is om de grote lijnen, maar niet zo erg vanuit persoonlijk perspectief. 

De vondst
Jean heeft dit “dagboek” in de jaren ’80 door zijn toenmalige secretaresse bij Rhône Poulenc in Lyon uit laten typen in modern Frans. Met de getypte versie ben ik, natuurlijk met zijn fiat, de boer op gegaan in de jaren ’90. Ik zocht en vond op het toen nog heel prille internet een association (vereniging) in Parijs die zich bezighoudt met het verzamelen en categoriseren van informatie over de veldtochten van Napoleon. Toen ik het adres aan Jean gaf en hem vroeg of hij wilde dat ik daar achteraan zou gaan, nam hij het dossier toch wel snel weer zelf ter hand, want dit, zoals ik snapte, is natuurlijk iets om mee te pronken. Hoe Frans! Maar ik kan dat alleen maar leuk vinden. Jean heeft het besproken in Parijs en ziedaar, het verhaal verscheen in het clubblad van de vereniging en zijn huis in Mirabel werd een pelgrimsbestemming voor Napoleon-fanaten in Frankrijk die met bussen tegelijk (ik overdrijf niet) zijn domein bezichtigden om te zien waar Guibert gewoond heeft, totdat zijn vrouw hier nadrukkelijk paal en perk aan stelde. Hier is het lieve dankwoord van Jean aan mij en Stefan voor de bescheiden bijdrage die we hebben geleverd:

Voor Juliette en Stefan zonder wie ik de mémoires van mijn betovergrootvader nooit had kunnen publiceren. Alle liefs en heel veel dank! Jean

Geschiedkundige waarde
Mijn broer die historicus is, heeft het dagboek gelezen in een door mij gemaakte Nederlandse vertaling en verklaarde dat het beslist bijzonder is. Authentiek. Maar… geschreven als een soort dagboek na alle gebeurtenissen, zijn het meer mémoires dan een echt dagboek. En schijnbaar wordt de historische waarde dan iets minder,  want het is gekleurd met een visie achteraf. De details die in het verhaal voorkomen zijn echter hier en daar zo bijzonder dat zelfs officiële geschiedschrijvers stukjes konden aanpassen.

Guibert
De jonge Florent, geboren op 19 april 1783 in Piégon, had wel zin in avontuur en was toe aan wat anders dan alleen olijven plukken. Toen hij 22 jaar was wierf Napoleon steeds meer recruten en hij vertrok als soldaat om veel later, om precies te zijn 11 jaar later, terug te keren als lieutenant. Hij is in Nederland (Holende) geweest, in de buurt van Amsterdam (Amesterdam) en Den Bosch (Boilduc). In de periode 1812 – 1815 begeleidde hij Napoleon naar Rusland, samen met 680.000 anderen. Zijn bataljon splitste af naar St Petersburg. De andere 2 marcheerden naar Moskou en Riga.

Andere publicaties
Ook andere tijdschriften bleken geïnteresseerd in Guibert.

Een heel bijzondere passage
Deze tekst uit het dagboek is me altijd bijgebleven:
“We hadden in ons regiment 6 zwarte Amerikanen die muziek moesten maken. Drie van hen waren er al dood toen we de Berezina bereikt hadden. Eentje van dezelfde kleur, die uit Moskou kwam gemarcheerd, voegde zich bij hen, liep met hen mee en deed hetzelfde als die groep. Ik zag ze meermaals, soms voor ons, soms in het midden van de troepen, soms achteraan. Maar altijd bleven ze samen. De derde dag dat we uit Vilnius weg zijn gegaan werd er eentje ziek. Zijn kameraden probeerden hem te steunen en droegen hem zelfs. Maar dat ging natuurlijk niet lang goed. En een tweede van de groep werd ziek. Ze bleven alsmaar samen en waren onafscheidbaar, totdat ze samen, alle 5, op dezelfde plaats gestorven zijn, in de sneeuw. Die zwarte gezichten in de witte sneeuw, dat trok ieders belangstelling, ook al waren wij er nog zo slecht aan toe”.
Nee, de telling klopt niet, en zo zitten er wel meer kleine inconsistenties in het verhaal, maar dit is een verhaal dat door de Parijse vereniging zorgvuldig is nagetrokken, want tot nu toe was hen onbekend dat er Amerikanen, laat staan gekleurde, mee waren gegaan naar Rusland. Ik weet niet of het teruggevonden is.

Dit is een sprekend plaatje hoeveel manschappen vertrokken (bruine streep, start linksonderaan, rechtsbovenaan het einde). De zwarte streep staat voor de extreme temperaturen tijdens de russische veldtocht.

Terugkeer
De meeste soldaten lieten het leven in Rusland, zo’n 640.000 man en in totaal denkt men dat er 1 miljoen zijn omgekomen. Er kwamen er maar 20.000 terug in Frankrijk. Wie dacht dat ze met gejuich in hun vaderland zouden worden ontvangen heeft het goed mis. Ze werden met stenen bekogeld toen ze, eindelijk hun thuisland, vaak gewond of er anderszins slecht aan toe, in marcheerden. De reden was dat ze vaak al jaren weg waren en hun arbeidsplaatsen al lang waren ingenomen door anderen. Wie moest die monden nu weer voeden?
Guibert en zijn Zuid-Franse kameraden namen afscheid van elkaar op de Place de l’Horloge in Avignon, waar ieder zijns weegs ging, ieder naar zijn huis en dorp. Ik moet, als ik daar ben, altijd even aan Florent denken.

Zelf ervaren?
Het huis waar Guibert na zijn terugkeer heeft gewoond staat in de Rue Chauchière in Mirabel, aan de zijde met de even nummers. Zijn achterkleinzoon woont er nog steeds en is maar wat trots op deze historische en belangwekkende vondst. Veel, meest Franse, Napoleon-vorsers trekken jaarlijks naar de omgeving van Grenoble om daar slagvelden na te spelen. Iedereen kan meedoen.